Geen trauma – en toch kun je niet genieten

‘Ik heb geen trauma,’ zegt Marti, ‘maar toch kan ik niet van seks genieten. 
Als ik word aangeraakt, sla ik dicht.’

Ze begrijpt het niet. Er is op seksueel gebied nooit iets ernstigs gebeurd. Niemand heeft haar gedwongen tot seks. Haar seksuele grenzen zijn niet overschreden. Toch reageert haar lichaam alsof het zich ergens tegen moet beschermen. Zodra een aanraking seksueel wordt, ontstaat er spanning. Haar hoofd wil nog wel, maar haar lichaam trekt zich terug.

Wanneer ik doorvraag, blijkt er inderdaad geen geschiedenis van seksuele grensoverschrijding te zijn, maar haar fysieke grenzen zijn wel degelijk overschreden.
En zo komen we bij een veelvoorkomend misverstand: we denken dat ons gewone leven en ons seksuele leven twee verschillende werelden zijn. We hebben geleerd seksualiteit als een aparte categorie te zien.

Maar het gaat om hetzelfde lichaam

Een knuffel van een ouder is een gewone aanraking. Een onderzoek in het ziekenhuis is een medische aanraking. Iemand die je stevig bij je arm grijpt is een fysieke aanraking. Een hand die tijdens het vrijen over je lichaam beweegt is een seksuele aanraking.

Ons hoofd kan al die situaties keurig van een etiket voorzien. Ons lichaam maakt die scheiding veel minder scherp.
Het is immers hetzelfde lichaam dat wordt aangeraakt. Dezelfde huid. Dezelfde spieren die zich aanspannen of ontspannen. En dezelfde binnenwereld die door een aanraking wordt beroerd.

Als je vroeger regelmatig bent vastgepakt terwijl je dat niet wilde, kan dat dus van invloed zijn op hoe je later aanraking ervaart. Net als wanneer je als kind werd gekieteld en ‘stop’ riep, maar er toch werd doorgegaan. Wanneer je tijdens een medische behandeling of bevalling weinig zeggenschap over je lichaam hebt ervaren. Of wanneer de hand van je vader onvoorspelbaar was en je hebt geleerd alert te blijven zodra iemand dichtbij komt.

In de volksmond noemen we dit geen trauma. Maar als je grenzen, hoe subtiel ook, herhaaldelijk worden overschreden, ontstaat er wel degelijk trauma: stapeltrauma.
Ik benoem dit niet om je bang te maken, maar om je bewust te maken. Want hoe je in je leven bent aangeraakt, neem je mee in je seksualiteit. Seks heb je immers met je lichaam.

Je lichaam kan iets anders zeggen dan je hoofd

Dat kan behoorlijk verwarrend zijn.
Je houdt van degene die je aanraakt. Je weet dat je veilig bent. Misschien verlang je zelfs naar intimiteit. En toch merk je dat je lichaam verstijft zodra die ander dichterbij komt.
Dan ontstaat vaak de gedachte: er is vast iets mis met mij.

Vervolgens proberen we het vaak vanuit ons hoofd op te lossen. Ontspan nou. Hij doet toch niets verkeerd? Ik wil dit toch? Waarom kan ik niet gewoon genieten?
Maar elk lichaam heeft zijn eigen wijsheid, die je niet zomaar kunt overrulen met een verstandelijk argument.
Sterker nog, wanneer je vervolgens je eigen lichamelijke reactie negeert, kan er opnieuw iets gebeuren wat je lichaam al zo vaak is overkomen: het laat een grens voelen, maar er wordt niet naar geluisterd. Alleen ben jij dit keer degene die over die grens heen gaat.

Dat is een belangrijk verschil. Je partner hoeft helemaal niets verkeerd te doen. Je kunt ook zelf degene zijn die denkt dat je door moet gaan - en dus over je grens gaat - omdat er objectief gezien geen reden is om te stoppen.

Seksuele heling hoeft niet seksueel te zijn

Ook dat is zo’n misverstand. Wanneer een probleem zich tijdens seks openbaart, zoeken we de oplossing vaak ook binnen de seks.
Je moet leren ontspannen tijdens het vrijen. Meer voorspel doen. Vertellen wat je lekker vindt. Je seksualiteit opnieuw ontdekken. Misschien een bepaalde seksuele oefening doen.

Dat kan waardevol zijn, maar het samenzijn is niet de oorsprong van het probleem, daar wordt het alleen zichtbaar. De oorzaak ligt niet in het samenzijn; daar wordt zichtbaar wat het lichaam al bij zich draagt.  Waarbij het belangrijk is om te weten dat je lichaam op dat moment het enige juiste voor je heeft gedaan. Er is dus niets mis met je. Je bent ook niet stuk, gek of raar. Je hebt iets meegemaakt wat je nu nog bij je draagt. 
Iets in jou is bevroren geraakt. Maar wat bevroren is, kan ook weer smelten.

Sexual Healing gaat wat mij betreft dan ook niet over seksuele handelingen. Je seksualiteit kan geschonden zijn, bezoedeld, van je afgepakt of er kan iets aan zijn toegevoegd wat niet van jou is. Maar je hoeft geen seksuele handelingen te verrichten om je seksualiteit daarvan te zuiveren.

Als jouw lichaam heeft geleerd dat aanraking iets is wat je moet ondergaan, kan een nieuwe ervaring bijvoorbeeld juist heel eenvoudig zijn. Een aanraking waarvan jij bepaalt wanneer die begint. Waar. Hoe lang. En wanneer ze weer stopt.
Daar hoeft niets seksueels aan te zijn.

Het wezenlijke zit niet in wát iemand met je lichaam doet, maar in wat jij ondertussen ervaart. Heb ik een keuze? Kan ik voelen wat ik wil? Mag ik van gedachten veranderen? Wordt er gestopt wanneer ik stop zeg? Kan ik ook helemaal niets doen?
Door je lichaam elke keer een nieuwe, veilige ervaring te geven, kan dat wat ooit is bevroren smelten. Het wordt warmer van binnenuit en ook dat neem je mee in je seksualiteit.

Van beschermen naar ontvangen

Bij Marti betekende dat onder andere dat ze zichzelf leerde beminnen en bewust vertraagde. Niet met als doel haar lichaam zo snel mogelijk zover te krijgen dat ze weer ‘normale’ seks kon hebben. Dat zou opnieuw tot verkramping leiden.
Ze leerde luisteren naar de signalen van haar lichaam en ze serieus te nemen.

Wat gebeurt er als ik word aangeraakt? Wanneer voel ik dat mijn lichaam zich aanspant? Wat gebeurt er vlak daarvoor? Wil ik deze aanraking eigenlijk wel? Wil ik dat ze anders wordt? Langzamer? Zachter? Of wil ik dat ze stopt?

Door zichzelf te leren beminnen en bewust te kiezen voor vertraging, kon haar lichaam nieuwe ervaringen met aanraking opdoen. Ervaringen waarin haar grenzen werden gerespecteerd en ze zelf kon bepalen wat er gebeurde.

Langzaam leerde haar lichaam dat aanraking niet automatisch betekent dat het zich moet beschermen. En daarin zit een belangrijk verschil tussen iets verdragen en iets ontvangen.
Van buitenaf kunnen die twee opvallend veel op elkaar lijken. Iemand raakt je aan en jij laat het toe. Maar vanbinnen zijn het twee totaal verschillende ervaringen.

Bij verdragen wacht je tot het voorbij is. Je houdt nog even vol. Misschien verlaat je in gedachten zelfs een beetje je lichaam. Bij ontvangen blijf je aanwezig. Je kunt voelen wat de aanraking met je doet en je bent vrij om dichterbij te komen, weg te bewegen of te zeggen: zo is het genoeg voor mij.

Dat is ook waarom een ‘ja’ zoveel meer is dan de afwezigheid van een ‘nee’.

Je seksualiteit staat niet los van de rest van je leven

Misschien moeten we daarom niet alleen nagaan of er seksueel iets is gebeurd, maar ook onderzoeken hoe je lichaam reageert op aanraking.
Mocht je vroeger weigeren als een familielid een kus wilde? Werd er naar je geluisterd wanneer je zei dat iets pijn deed? Mocht je zelf bepalen wie er aan je lichaam kwam? Heb je geleerd je lichamelijke signalen serieus te nemen, of vooral om flink te zijn, je aan te passen en niet te moeilijk te doen?

Bij seksualiteit nemen we ons lichaam met al zijn ervaringen mee.
Met alles wat het heeft geleerd over nabijheid en afstand. Over ja en nee. Over aanpassen en kiezen. Over vasthouden en loslaten. Over aanraken en aangeraakt worden.
Dat kan ook goed nieuws zijn. Want als een lichaam kan leren hoe het zich moet beschermen, kan het ook leren hoe het kan ontvangen en genieten.

Daarvoor hoef je geen seks met een ander te hebben. Seksuele heling begint met iets veel eenvoudigers: eerst ervaren dat jouw lichaam weer van jou is.

Bemin Jezelf